Kiedy wykonać badania obrazowe – informacja dla pacjenta
22 października 2020
Autor: Adrian Woźny PT, Dip MDT, MSc
Coraz częściej jako pacjenci wchodząc do gabinetu możemy usłyszeć, że bez badań obrazowych nie można postawić diagnozy. Czy to rzeczywiście prawda? Czemu służą badania obrazowe i kiedy należy je wykonać? Czy można ustalić diagnozę bez badań obrazowych? Co to są badania obrazowe i jakie badania obrazowe wyróżniamy? Na te i inne pytania odnajdą Państwo odpowiedź w tym artykule.
- W obecnym wysoko zautomatyzowanym i rozwiniętym technologicznie świecie często specjaliści zapominają, że podstawą badania pacjenta jest skrupulatnie zebrany wywiad i szczegółowe badanie przedmiotowe. Istnieje kilka czynników, dla których diagności decydują się w pierwszej kolejności wykonać badania obrazowe, zanim podejmą próbę dokładnej analizy obrazu klinicznego pacjenta. Jednym z najważniejszych czynników to próba wykluczenia poważnych patologii takich jak nowotwory, infekcje czy chociażby złamania w obrębie narządu ruchu. Zapominamy jednak, że najbardziej czułym narzędziem diagnostycznym jest wywiad i to on stanowi 80% diagnozy, a badania obrazowe nie dość, że nie są w stanie wykryć patologii w początkowych fazach choroby, to ponadto często wprowadzają diagnostę w błąd, gdyż nawet 76% rezonansów magnetycznych to wyniki fałszywie dodatnie, czyli pokazują patologię, która nie jest odpowiedzialna za objawy.
- Wyobraźmy sobie sytuację, gdy wykonujemy Rezonans Magnetyczny kręgosłupa i odkrywamy, że w naszym kręgosłupie doszło do uszkodzenia dysku, co często jest opisane jako przepuklina jądra miażdżystego (pjm). Oznacza to trwałe uszkodzenie. My jako pacjenci zwracamy jednak uwagę, że czasem nas boli, a czasem ból ustępuje. Mało tego, czasem ból ustępuje na tydzień lub dłużej, a czasami boli nas niezmiennie przez kilka dni. Czy to oznacza, że gdy mnie nie boli, to przepuklina znika, a gdy mnie boli to przepuklina ponownie się pojawia? Oczywiście, że nie. Oznacza, to że taka przepuklina najprawdopodobniej nie jest odpowiedzialna za objawy i przyczyny należy szukać gdzie indziej.
- W takim razie, kiedy należy wykonać badania obrazowe jako element poszerzenia diagnostyki? Pierwszy artykuł naukowy mówiący o tym, że badania obrazowe w narządzie ruchu nie mogą stanowić podstawy diagnozy pojawił się już 1981 roku, a wyniki badań potwierdzają tę tezę do dnia dzisiejszego. W związku z powyższym stwierdzono, że badania obrazowe należy wykonać wówczas, gdy w wywiadzie i badaniu przedmiotowym (badanie postawy, ruchomości, ocena stanu neurologicznego) istnieje podejrzenie występowania poważnej patologii w obrębie narządu ruchu. W innym przypadku zaobserwujemy wiele zmian w naszych tkankach, które powstają w naszym organizmie od momentu przyjścia na świat. Pamiętajmy, że narząd ruchu jest stale poddawany obciążeniom, które powodują, że nasze kręgosłupy i stawy się zużywają. Dlatego u przeciętnego 25 latka będziemy obserwować zmiany, które są naturalną konsekwencją życia na planecie ziemia.
- Nie oznacza to, że należy dyskredytować zdobycze cywilizacyjne takie jak zdjęcia rentgenowskie czy tomografia komputerowa. Należy jedynie rozsądnie podchodzić do wykorzystywania tych urządzeń wtedy, kiedy istnieją ku temu przesłanki. Gdy natomiast pacjent posiada już takie badania przychodząc do nas na wizytę, należy odłożyć analizę tych wyników na koniec wizyty, wtedy, gdy na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego wyłoniliśmy wstępną diagnozę.
W związku z tym jakie badania obrazowe należy wykonać i kiedy?
- Podstawowym badaniem obrazowym są zdjęcia rentgenowskie. W badaniu tym widoczne są nasze kości (wykorzystywane również jako badanie przesiewowe w innych jednostkach chorobowych). Wykonujemy je wówczas, gdy podejrzewamy złamanie, czyli pacjent doznał istotnego urazu, na co wskazuje w wywiadzie. Badanie to jest również bardzo przydatne, jeżeli chcemy ocenić np. stabilność kręgosłupa. Podczas urazu mogło nie dojść do złamania, ale uszkodzeniu mogły ulec więzadła, wówczas wykonujemy tzw. zdjęcie RTG czynnościowe.
- Bardziej zaawansowanym badaniem jest tomografia komputerowa. Pozwala nam ona nie tylko określić przestrzennie stan naszych kości, ale jest bardzo przydatna w ocenie zmian, w których znajduje się substancja płynna np. krwiaki, torbiele itp. Tomografia komputerowa jest często wykorzystywana w innych jednostkach chorobowych, a o konieczności jej wykonania decyduje lekarz specjalista.
- Tkanki miękkie doskonale obrazuje się przy wykorzystaniu USG lub rezonansu magnetycznego. Zmiany takie jak uszkodzenia dysków w kręgosłupie, łąkotek w kolanie, przyczepów mięśni i innych są najlepiej widoczne w badaniu MRI. USG ma swoje ograniczenia, ale jest doskonałą formą obrazującą struktury narządu ruchu, zwłaszcza jako badanie poprzedzające rezonans magnetyczny.
Podsumowując. Artykuł ten stanowi drogowskaz dla pacjenta i nie wyczerpuje zagadnienia diagnostyki obrazowej. Pamiętajmy, że najważniejszym elementem badania w schorzeniach narządu ruchu jest wywiad i dokładne badanie przedmiotowe. To właśnie badanie kliniczne w gabinecie pozwoli diagnoście podjąć specjaliście decyzję co do konieczności wykonania badania obrazowego i umożliwi odpowiedni dobór badania do danego pacjenta.